เรื่อง (ไม่) ลับฉบับกัญชา (แมว)

ภายหลังรอกันมาพักใหญ่ ดีเดย์ที่กัญชงจะได้รับการปลดล๊อกกำลังใกล้เข้ามา แล้วก็นี่บางครั้งอาจจะแปลงเป็นวิถีชีวิตใหม่ของคนประเทศไทย

แม้กระนั้นเนื้อหานี้ มิได้จะกล่าวถึง กัญชง อะไร แต่ว่าจะเอ๋ยถึง กัญชาแมว ตำแยแมว หรือ แคทนิป (catnip) พืชที่ทำให้น้องแมวสุดสวยฟินนนนน แบบที่ไม่รู้จักสึกมาก่อน

เปเปอร์ใหม่ที่พึ่งพิงจะเผยแพร่ออกมาหมาดๆในนิตยสาร Science Advance เปลี่ยนเป็นที่ฮือฮากันอย่างยิ่งในกลุ่มข้ารับใช้แมว เนื่องจากว่างานศึกษาทำการค้นคว้าและวิจัยจากดินแดนอาทิตย์อุทัยได้เริ่มที่จะไขเงื่อนปัญหาว่าเพราะอะไรแมวถึงคลั้งไคล้ต้นกัญชาแมวกันจนกระทั่งขนาดเคลิ้มสติหลุด
และก็ในความเป็นจริงแล้ว กัญชาแมวมีสาระอะไรกับพวกมันกันแน่

ผู้คนจำนวนไม่ใช้น้อยมีความคิดว่าคงจะมาจากกลิ่นหอมหวนอ่อนๆสุดรำจวนของต้นกัญชาแมว ที่ไปคล้ายกับกลิ่นฟีโรความนิ่งของสัตว์ในเครือญาติแมว แต่ถ้าว่ากันตามจริงแมวชายหนุ่มก็คงจะสนฟีโรความสงบจากแมวสาว ส่วนสาวเจ้าก็คงจะสิเนหากลิ่นกายจากเด็กหนุ่ม แต่ว่าแล้วเพราะเหตุใดอีกทั้งแมวชายหนุ่มแมวสาวถึงหลงใหลกัญชาแมวไม่ได้แตกต่างกัน

กลไกกระตุ้นความฟิน

มาซาโอะ ไม่ยาซากิ (Masao Miyazaki) นักชีววิทยาจากมหาวิทยาลัยอิวาเตะ (Iwate University) ใช้เวลากว่าห้าปีเพื่อเล่าเรียนถึงกลไกของกัญชาแมวที่ทำให้สัตว์ในเครือญาติแมวหลงใหล เขาพบว่ากลิ่นที่ล่อใจเหล่าแมวเหมียวนั้นเป็นกลิ่นของสารในกรุ๊ปอิริภูเขาด์ (iridoid) ซึ่ง​ที่พบมากมายในกัญชาแมวหมายถึง“เนเพตาแลคโตน (nepetalactone)”

แต่ว่าในประเทศญี่ปุ่น จะมีพืชอีกจำพวกที่มีผลกับความประพฤติแมวได้ไม่มีความต่างจากกัญชาแมว เรียกว่า ซิลเวอร์เหล้าองุ่น (silver vine) – ผมทดลองเสิร์ชมองพบว่าในไทยมีขายในชื่อ “มาทาทาบิ”

ในมาทาทาบิ หรือซิลเวอร์เหล้าองุ่นก็มีสารพวกอิริภูเขาด์เหมือนกัน แต่ว่าเป็น “เนเพทาแลคตัล (nepetalactol)” ที่สามารถเอามาใช้หลอกแมวได้ไม่ได้ต่างอะไรจากกัญชาแมว แมวติดอกติดใจสารอิริภูเขาด์เหล่านี้มากมาย ถ้าเกิดพบจะเข้าไปเลีย ไปไซ้ ไปไถ ไปเช็ด ผลจากการวิเคราะห์เลือดแมวที่ได้รับสารเข้าไปพบว่าระดับฮอร์โมนเบต้าเอนออฟินส์นั้นพุ่งสูงมากขึ้นอย่างชัดเจน

เบต้าเอนโดฟินท์เป็นฮอร์โมนที่ความสำราญ ร่างกายจะหลั่งออกมาทำให้ไปสู่สภาพการณ์สุขกายสบายอุรา ซึ่งฮอร์โมนนี้จะไปจับกับโปรตีนตัวรับโอปิออยด์ (opioid receptor) กระตุ้นแนวทางการทำงานของระบบโอปิออยด์ในเซลล์ในระบบประสาท ทำให้ร่างกายรู้สึกฟิน บางครั้งอาจจะแนวๆเสมือนติดยานิดๆเพราะว่าที่แท้สิ่งเสพติดหลากหลายประเภทอย่างฝิ่น มอร์ฟีนหรือผงขาวก็ออกฤทธิ์ผ่านระบบโอปิออยด์ด้วยเหมือนกัน

การทดสอบเอาสารเนเพตัลแลคตัลไปทดสอบกับสัตว์ในเชื้อสายแมวอื่นทั้งยังเสือบอง (feral cat) แมวลิงซ์ (lynx) เสือดาว (leopard) และก็จากัวร์ (jaguar) พบว่าไม่ว่าจะแมวเล็กแมวใหญ่ เนเพตัลแลคตัลนั้นเห็นผลอย่างชะงัด แม้กระนั้นกับหมาและก็หนู กลับไม่เวิร์ค ถึงแม้เพียงแต่นิด!

เป็นได้ว่า แมวและก็มวลกลุ่มเพื่อนพ้องน้องพี่ของพวกมันบางทีก็อาจจะปรับปรุงกลไกการรู้กลิ่นที่เฉพาะต่อเนเพตัลแลคตัลมาแล้ว ผ่านพัฒนาการอันช้ารวมทั้งนาน

มาซาโอะมั่นใจว่าแค่เพียงทำให้ฟินอาจจะไม่เพียงพอ จริงๆแล้ว มันคงจะมีเหตุมีผลที่ดีมากกว่านี้มาชี้แจงว่าเพราะเหตุใดสัตว์ในเครือญาติแมวถึงได้หลงใหลไหลลงกัญชาแมว (แล้วก็ซิลเวอร์เหล้าองุ่น) ได้มากขนาดนี้ หรือ อิริภูเขาด์ จะมีสาระอื่นที่ทำให้แมวสามารถดำรงชีพอยู่รอดหรือแพร่พันธุ์ได้ดิบได้ดีขึ้น